Ludzki Tłumacz: ekspertyza i niepewność w erze zautomatyzowanej reklamy cyfrowej
DOI:
https://doi.org/10.7494/human.2025.24.2.7835Słowa kluczowe:
PPC (Pay-Per-Click), Społeczność Praktyków, Praca Cyfrowa, Wiedza Utajona, Odpowiedzialność Algorytmiczna, Praktyka Epistemiczna, Black Box, Nieprzejrzystość Algorytmiczna,Abstrakt
Niniejszy artykuł przedstawia analizę codzienności pracy specjalistów Pay-Per-Click (PPC) w warunkach rosnącej automatyzacji i algorytmicznej nieprzejrzystości systemów reklamowych, takich jak Google Ads i Meta Ads. Wraz z delegowaniem kluczowych procesów optymalizacyjnych do modeli uczenia maszynowego, rola człowieka w ekosystemie reklamy cyfrowej ulega głębokiej transformacji. Badanie, które jest oparte na jakościowym studium etnograficznym obejmującym 27 pogłębionych wywiadów oraz netnograficzną analizę dyskursu z zamkniętych forów branżowych eksploruje, w jaki sposób specjaliści PPC konstruują, negocjują i praktykują swoją wiedzę i odpowiedzialność zawodową w obliczu strukturalnej niepewności epistemicznej.
Wyniki wskazują, że praca specjalistów przesuwa się z poziomu zadań technicznych w stronę praktyk interpretacyjnych, opartych na intuicji, doświadczeniu ucieleśnionym i kolektywnym wytwarzaniu sensu w społecznościach praktyków. Specjaliści pełnią funkcję mediatorów między nieprzejrzystymi systemami algorytmicznymi a oczekiwaniami klientów i menedżerów, tworząc narracje wyjaśniające decyzje modeli, mimo braku wglądu w ich wewnętrzną logikę. Kluczową rolę odgrywa wiedza utajona (tacit knowledge), pozwalająca na rozpoznawanie wzorców i anomalii na podstawie doświadczenia, a nie udokumentowanych reguł działania algorytmu.
Artykuł rozwija koncepcję odpowiedzialności algorytmicznej jako praktyki epistemicznej, czyli codziennego wysiłku interpretowania i uzasadniania wyników generowanych przez autonomiczne systemy. Wyniki badań pokazują, że w środowisku algorytmicznej nieprzejrzystości człowiek nie traci znaczenia, lecz staje się niezbędnym interpretatorem, umożliwiającym funkcjonowanie hybrydowych układów ludzko-maszynowych w gospodarce opartej na danych.
Pobrania
Bibliografia
1. Ananny M., Crawford K., „Seeing without knowing: Limitations of the transparency ideal and its application to algorithmic accountability”. New Media & Society 20, 3 (2018), s. 973–989. doi: 10.1177/1461444816676645, Źródło: https://doi.org/10.1177/1461444816676645, dostęp: 05.12.2025
2. Beck U., Giddens A., Scott Lash. Modernizacja refleksyjna. Warszawa: 2009.
3. Beck U., Społeczeństwo ryzyka. Warszawa: 2002.
4. Beck U., Społeczeństwo światowego ryzyka. Warszawa: 2012.
5. Beck U., Władza i przeciwwładza w epoce globalnej. Warszawa: 2005.
6. Burrell J., „How the machine ‘thinks’: Understanding opacity in machine learning algorithms”. Big Data & Society 3, 1 (2016), s. 1–12. doi: 10.1177/2053951715622512, Źródło: https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2660674, dostęp: 05.12.2025
7. Knorr-Cetina K., Epistemic Cultures: How the Sciences Make Knowledge. Cambridge: Harvard University Press, 1999. Źródło: https://revistaredes.unq.edu.ar/index.php/redes/article/view/721, dostęp: 05.12.2025
8. Latour B., Science in Action: How to Follow Scientists and Engineers through Society. Cambridge: Harvard University Press, 1987. Źródło: https://www.academia.edu/5409673/SCIENCE_IN_ACTION_How_to_follow_scientists_and_engineers_through_society, dostęp: 05.12.2025
9. Markham A., Buchanan B., AoIR Guidelines for Ethical Internet Research. 2012. Źródło: https://pure.au.dk/ws/files/55543125/UN%20Declaration%20of%20Human%20Rights, dostęp: 05.12.2025
10. Pasquale F., The Black Box Society. The Secret Algorithms That Control Money and Information. Cambridge: Harvard University Press, 2015.
11. Polanyi M., The Tacit Dimension. London: Routledge, 1966.
12. Seaver N „Algorithms as Culture: Some Tactics for the Ethnography of Algorithmic Systems”. Big Data & Society 4, 2 (2017)., doi: 10.1177/2053951717738104. Źródło: https://doi.org/10.1177/2053951717738104, dostęp: 05.12.2025.
13. Strauss A., Negotiations: Varieties, Contexts, Processes, and Social Order. San Francisco: Jossey-Bass Publishers, 1978.
14. Suchman L., Human–Machine Reconfigurations: Plans and Situated Actions. Cambridge: Cambridge University Press, 2007. Źródło: https://seeingcollaborations.wordpress.com/wp-content/uploads/2014/08/suchman_humanmachinereconfigurations.pdf, dostęp: 05.12.2025
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 © Wydawnictwa AGH, Kraków 2024, Creative Commons CC-BY 4.0 License
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Authors who publish with this journal agree to the following terms:1) Authors retain copyright and grant the journal right of first publication with the work simultaneously licensed under a Creative Commons Attribution License that allows others to share the work with an acknowledgement of the work's authorship and initial publication in this journal.
2) Authors are able to enter into separate, additional contractual arrangements for the non-exclusive distribution of the journal's published version of the work (e.g., post it to an institutional repository or publish it in a book), with an acknowledgement of its initial publication in this journal.
3) Authors are permitted and encouraged to post their work online (e.g., in institutional repositories or on their website) prior to and during the submission process, as it can lead to productive exchanges, as well as earlier and greater citation of published work (See The Effect of Open Access).
