Ludzki Tłumacz: ekspertyza i niepewność w erze zautomatyzowanej reklamy cyfrowej
DOI:
https://doi.org/10.7494/human.2025.24.2.7835Słowa kluczowe:
PPC (Pay-Per-Click), Społeczność Praktyków, Praca Cyfrowa, Wiedza Utajona, Odpowiedzialność Algorytmiczna, Praktyka Epistemiczna, Black Box, Nieprzejrzystość Algorytmiczna,Abstrakt
Niniejszy artykuł analizuje fundamentalną transformację pracy specjalistów Pay-Per-Click (PPC) w kontekście rosnącej automatyzacji i nieprzejrzystości algorytmicznej (tzw. black box) w reklamie cyfrowej. W oparciu o jakościowe studium etnograficzne artykuł eksploruje, w jaki sposób praktycy negocjują odpowiedzialność i ekspertyzę w warunkach systemowej niepewności. Wyniki wskazują, że praca specjalistów PPC ewoluuje z czysto technicznej w praktykę interpretacyjną i epistemiczną. Specjaliści coraz częściej funkcjonują jako tłumacze decyzji algorytmicznych, wyjaśniając ich rezultaty klientom i menedżerom, dążąc do utrzymania pozorów kontroli nad systemami, których wewnętrzna logika pozostaje ukryta. Kluczowa dla ich funkcjonowania okazuje się wiedza utajona (tacit knowledge), oparta na intuicji, doświadczeniu emocjonalnym oraz kolektywnym wytwarzaniu sensu w ramach społeczności praktyków (np. na forach). W artykule wprowadzono i rozwinięto koncepcję odpowiedzialności algorytmicznej jako praktyki epistemicznej – codziennego wysiłku nadawania sensu, uzasadniania i objaśniania zautomatyzowanych decyzji w obliczu strukturalnej niewiedzy.
Pobrania
Bibliografia
1. Ananny M., Crawford K., „Seeing without knowing: Limitations of the transparency ideal and its application to algorithmic accountability”. New Media & Society 20, 3 (2018), s. 973–989. doi: 10.1177/1461444816676645, Źródło: https://doi.org/10.1177/1461444816676645, dostęp: 05.12.2025
2. Beck U., Giddens A., Scott Lash. Modernizacja refleksyjna. Warszawa: 2009.
3. Beck U., Społeczeństwo ryzyka. Warszawa: 2002.
4. Beck U., Społeczeństwo światowego ryzyka. Warszawa: 2012.
5. Beck U., Władza i przeciwwładza w epoce globalnej. Warszawa: 2005.
6. Burrell J., „How the machine ‘thinks’: Understanding opacity in machine learning algorithms”. Big Data & Society 3, 1 (2016), s. 1–12. doi: 10.1177/2053951715622512, Źródło: https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2660674, dostęp: 05.12.2025
7. Knorr-Cetina K., Epistemic Cultures: How the Sciences Make Knowledge. Cambridge: Harvard University Press, 1999. Źródło: https://revistaredes.unq.edu.ar/index.php/redes/article/view/721, dostęp: 05.12.2025
8. Latour B., Science in Action: How to Follow Scientists and Engineers through Society. Cambridge: Harvard University Press, 1987. Źródło: https://www.academia.edu/5409673/SCIENCE_IN_ACTION_How_to_follow_scientists_and_engineers_through_society, dostęp: 05.12.2025
9. Markham A., Buchanan B., AoIR Guidelines for Ethical Internet Research. 2012. Źródło: https://pure.au.dk/ws/files/55543125/UN%20Declaration%20of%20Human%20Rights, dostęp: 05.12.2025
10. Pasquale F., The Black Box Society. The Secret Algorithms That Control Money and Information. Cambridge: Harvard University Press, 2015.
11. Polanyi M., The Tacit Dimension. London: Routledge, 1966.
12. Seaver N „Algorithms as Culture: Some Tactics for the Ethnography of Algorithmic Systems”. Big Data & Society 4, 2 (2017)., doi: 10.1177/2053951717738104. Źródło: https://doi.org/10.1177/2053951717738104, dostęp: 05.12.2025.
13. Strauss A., Negotiations: Varieties, Contexts, Processes, and Social Order. San Francisco: Jossey-Bass Publishers, 1978.
14. Suchman L., Human–Machine Reconfigurations: Plans and Situated Actions. Cambridge: Cambridge University Press, 2007. Źródło: https://seeingcollaborations.wordpress.com/wp-content/uploads/2014/08/suchman_humanmachinereconfigurations.pdf, dostęp: 05.12.2025
Pliki dodatkowe
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 © Wydawnictwa AGH, Kraków 2024, Creative Commons CC-BY 4.0 License
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Authors who publish with this journal agree to the following terms:1) Authors retain copyright and grant the journal right of first publication with the work simultaneously licensed under a Creative Commons Attribution License that allows others to share the work with an acknowledgement of the work's authorship and initial publication in this journal.
2) Authors are able to enter into separate, additional contractual arrangements for the non-exclusive distribution of the journal's published version of the work (e.g., post it to an institutional repository or publish it in a book), with an acknowledgement of its initial publication in this journal.
3) Authors are permitted and encouraged to post their work online (e.g., in institutional repositories or on their website) prior to and during the submission process, as it can lead to productive exchanges, as well as earlier and greater citation of published work (See The Effect of Open Access).
