Ośrodek Tradycji Garncarstwa w Chałupkach (Góry Świętokrzyskie) jako obiekt geoturystyczny.

Anna Fijałkowska-Mader, Grzegorz Pabian, Paweł Król

Abstract


Z dużym prawdopodobieństwem można przyjąć, że wiejski ośrodek garncarski w rejonie dzisiejszej miejscowości Chałupki (gmina Morawica) należy do najstarszych w regionie świętokrzyskim i funkcjonował już w czasach rzymskich (II w n.e.). Okres jego świetności przypada na XVIII i XIX w. W dwudziestoleciu międzywojennym liczył prawie 70 warsztatów i liczba ta stopniowo malała aż do roku 1993, kiedy został zamknięty ostatni warsztat Stefana Sowińskiego. Garncarstwo rozwinęło się w oparciu o lokalne złoża krasowych glin neogeńskich, występujących w obrębie lejów krasowych utworzonych w wapieniach górnej jury. Gliny te pozyskiwano szybikami na obszarze około 8,6 km2, obejmującym miejscowość Chałupki i ciągnącym się na południe od niej. Proces produkcji ceramiki był wieloetapowy. Obejmował przygotowanie gliny, tzw. „gojenie”, formowanie naczyń na toczku garncarskim, suszenie, glazurowane i wypalanie w piecach. Asortyment wyrobów ceramicznych uległ z czasem wzbogaceniu. Obok naczyń użytkowych pojawiły się zabawki, głównie gwizdki, oraz kropielnice i figury świętych. Ceramika z Chałupek była używana nie tylko przez ludność lokalną, lecz w całym regionie świętokrzyskim, a nawet poza jego granicami. Z biegiem czasu zmieniało się jej przeznaczenie od czysto użytkowego po dekoracyjne. Od 1998 r. funkcjonuje w Chałupkach Ośrodek Tradycji Garncarstwa, pełniący rolę muzealno-edukacyjną. Corocznie, w lipcu, na terenie ośrodka odbywa się festyn etnograficzny „Chałupkowe Garncynki”. Ośrodek Tradycji Garncarstwa w Chałupkach jest licznie odwiedzany przez turystów – zarówno indywidualnych, jak i grupy zorganizowane oraz wycieczki szkolne. Stanowi obiekt geoturystyczny promujący dziedzictwo kulturowe Chałupek.

Keywords


garncarstwo; Chałupki; obiekt geoturystyczny

Full Text:

PDF (Język Polski)

References


Carosi Ph., 1781/1784. Reisen durch polnische Provinzen: mineralogische und andere Inhalte. T. 1, 2, Leipzig.

Czarnocki J., 1927. Sprawozdanie z badań dokonanych w r. 1926 w związku z ogólnym poglądem na budowę mas mezozoicznych regionu chęcińskiego. Posiedzenia Naukowe Państwowego Instytutu Geologicznego, 17: 1–3.

Drzał M., 1966. Kras kopalny na obszarze między Pilica a Nidą. Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, Sec. B, 19: 63–10.

Erber B., 1984. Ośrodek garncarski w Chałupkach. Rocznik Muzeum Narodowego w Kielcach, 13: 293–347.

Erber B., 2003. Garncarstwo w Chałupkach (II połowa XIX, wiek XX). W: Kowalska D. (red.), Morawica szkic do portretu gminy. Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Morawickiej, Morawica: 156–179.

Fijałkowska A., 1988. Uwagi o trzeciorzędzie lądowym Gór Świętokrzyskich. Kwartalnik Geologiczny, 32: 513.

Fijałkowska E. & Fijałkowski J., 1965. Charakterystyka trzeciorzędu lądowego w zachodniej części Gór Świętokrzyskich. Rocznik Muzeum Świętokrzyskiego w Kielcach, 3: 385–410.

Fijałkowska E. & Fijałkowski J., 1984. Występowanie glin garncarskich w rejonie Chałupek. Rocznik Muzeum Narodowego w Kielcach, 13: 349–376.

Filonowicz P., 1967. Szczegółowa mapa geologiczna Polski 1:50 000. Arkusz Morawica (M34-42C). Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa.

Filonowicz P., 1968. Objaśnienia do szczegółowej mapy geologicznej Polski 1:50 000. Arkusz Morawica (M34-42C). Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa.

Jastrzębski C. & Szczęsny G., 2012. Morawica. Przewodnik turystyczny. Oddział Świętokrzyski PTTK w Kielcach, Kielce.

Kondracki J., 2002. Geografia regionalna Polski. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

Kosmowska-Suffczyńska D., 1966. Rozwój rzeźby w trzeciorzędzie okolic Ostrowca Świętokrzyskiego i Ćmielowa. Polska Akademia Nauk. Instytut Geografii. Prace Geograficzne, 54: 1–114.

Ludwikowska-Kędzia M., 2018. Stanowisko 5. Winna. Kopalnia dolomitów Winna – mioceńskie wypełnienia lejów krasowych. W: Ludwikowska-Kędzia M. & Wiatrak M. (red.), XXV Konferencja

Naukowa Stratygrafia Plejstocenu Polski. Plejstocen Gór Świętokrzyskich. Huta Szklana, 3–7 września 2018 r. Politechnika Świętokrzyska, Uniwersytet Jana Kochanowskiego, Kielce, 201–204.

Majchert H., 1966. Kras kopalny w południowo-zachodniej części Gór Świętokrzyskich. Prace Muzeum Ziemi, 9: 132–145.

Samsonowicz J., 1923. Sprawozdanie z badań geologicznych na północnym zboczu Gór Świętokrzyskich. Posiedzenia Naukowe Państwowego Instytutu Geologicznego, 6: 8–10.

Skiba P., 2000. Garncarstwo. Sztuka pięciu żywiołów. Wydawnictwo „Arkady”, Warszawa.

Stupnicka E., 1972. Tektonika południowo-zachodniego obrzeżenia Gór Świętokrzyskich. Biuletyn Geologiczny Uniwersytetu Warszawskiego, 14: 21–114.

Urban J. (red.), 1996. Jaskinie regionu świętokrzyskiego. Polskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk o Ziemi, Warszawa.

Walczowski A., 1966. Zjawiska krasowe południowo-zachodniego obrzeżenia Gór Świętokrzyskich. Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, Sec. B, 19: 29–52.

Wróblewscy T. i E., 1996. Góry Świętokrzyskie. Mapa geologicznokrajoznawcza 1:200 000. Wydawnictwo Kartograficzne Polskiej Agencji Ekologicznej, Warszawa.

Złonkiewicz Z. & Kasza A., 2016. Kras w obrzeżeniu permsko-mezozoicznym Gór Świętokrzyskich. W: Urban J. (red.), Materiały 50. Sympozjum Speleologicznego, Kielce–Chęciny, 2–23.10.2016: 169–174.




DOI: https://doi.org/10.7494/geotour.2018.54-55.3

Refbacks

  • There are currently no refbacks.


Copyright (c) 2019 Geotourism/Geoturystyka

License URL: https://creativecommons.org/licenses/by/3.0/deed.en