Studia Humanistyczne AGH. Społeczeństwo. Kultura. Technologia
type: channel
description: Studia Humanistyczne AGH. Społeczeństwo. Kultura. Technologia (wcześniej: Studia Humanistyczne AGH) za swój cel uznają popularyzowanie interdyscyplinarnej perspektywy ukazywania złożonych relacji pomiędzy nowoczesnymi technologiami a społeczeństwem i kulturą. Od 2023 r. czasopismo ukazuje się jako półrocznik i koncentruje się na tematach obejmujących zagadnienia: wzajemnych powiązań i wpływu między nauką i technologią a społeczeństwem i kulturą wpływu innowacji na współczesne społeczeństwa oraz kultury (w tym ich artefakty i praktyki); z zakresu studiów miejskich, energetycznych oraz badań nad środowiskiem i zmianami klimatycznymi w perspektywie doświadczeń człowieka i społeczeństwa; z zakresu zmian zachodzących w mediach, przekazach medialnych oraz komunikacji pod wpływem procesów cyfryzacji i wirtualizacji; związane ze współczesnymi nierównościami w kontekście funkcjonowania technologicznego, w tym studia nad płcią, niepełnosprawnością oraz starością. Zobacz więcej Redaktor Naczelny: Grzegorz Ptaszek Zobacz Zespół Redakcyjny
publisher: AGH University of Krakow
language: pl
publication name: Studia Humanistyczne AGH. Społeczeństwo. Kultura. Technologia
issn: 2300-7109
copyright: Authors who publish with this journal agree to the following terms: 1) Authors retain copyright and grant the journal right of first publication with the work simultaneously licensed under a Creative Commons Attribution License that allows others to share the work with an acknowledgement of the work's authorship and initial publication in this journal. 2) Authors are able to enter into separate, additional contractual arrangements for the non-exclusive distribution of the journal's published version of the work (e.g., post it to an institutional repository or publish it in a book), with an acknowledgement of its initial publication in this journal. 3) Authors are permitted and encouraged to post their work online (e.g., in institutional repositories or on their website) prior to and during the submission process, as it can lead to productive exchanges, as well as earlier and greater citation of published work (See The Effect of Open Access).
items: Ludzki Tłumacz: ekspertyza i niepewność w erze zautomatyzowanej reklamy cyfrowej
items: Potencjał marketingowy literatury queerowej w działaniach promocyjnych bibliotek – przypadek Instagrama
items: Rola mediów społecznościowych w upowszechnianiu wiedzy o historii mody w Chinach
items: Gry a sztuka współczesna. Malarstwo poligonowe i environmental storytelling w instalacji artystycznej.
items: Nowe migracje, nowe narracje: wokół badania migracyjnych narracji. Uwagi wstępne
items: Społeczne granice przyjaźni i miłości: Muzułmańscy studenci w krakowskiej przestrzeni akademickiej
items: Czy otwartość na sprzeczne zasady moralne może być lekiem na polaryzację polityczną? Teoria Fundamentów Moralnych Jonathana Haidta.
items: Umiejętność pisania w języku polskim jako drugim u uczniów z doświadczeniem migracji w polskiej szkole – kontekst i przegląd teoretyczny
items: Unlocking the World: Expert Insights on High School Study Abroad
items: O złamanych biografiach rosyjskich migrantek w Polsce po agresji Rosji na Ukrainę
items: Tożsamość narracyjna. Strategie konstytuowania siebie w relacji z miejscem poprzez opowieść – na przykładzie Nowohuckiej telenoweli Renaty Radłowskiej
items: Podhalańskie narracje o uchodźczyniach i uchodźcach wojennych z Ukrainy
items: Percepcja kształtu Europy przez uchodźców. Przypadek z Kos
items: Czy w Polsce będą dwie mniejszości białoruskie?
items: Migracje pod wpływem zmian klimatu w kontekście nierówności społecznych
items: “Yizkor”: A Case of Holocaust Memory Activism In a Czech Village
items: Transgenerational Holocaust Memory In Slovakia: From Forgetting to Ambivalence About the Roots of Hatred
items: Mitigating Central Tendency And Acquiescence Biases in Survey Design: A Methodological Exploration With Empirical Evidence
items: Collective Memory or Collective Oblivion? The Case of Holocaust Memory In Three Polish Localities
items: Local Meanings of the Holocaust Memory In Zrenjanin (Serbia)
items: The Presence of Absence. Transgenerational Local Memory of the Holocaust Among Hungarians
items: Edukacja w erze cyfrowej: adaptacja procesu kształcenia z wykorzystaniem potencjału wirtualnej rzeczywistości
items: Measure Happiness – A Contribution To Stanislaw Lem’s Definition of Happiness. Part 2: Limits of Approach
items: Kultura wellbeing… w kuchni. Refleksja o jedzeniu w kontekście pojęcia dobrostanu (wellbeing)
items: „Ale dlaczego dwaj do ciebie mówią »kochanie«?”. Konsensualna niemonogamia w Polsce w perspektywie antropologicznej
items: Weight-related photos on the Instagram and female wellbeing – an eye-tracking approach
items: Fitspiration – zdrowy tryb życia czy fit obsesja? Przegląd literatury i badań
items: Mitologizacje słowiańszczyzny w twórczości polskiego działacza na śląsku cieszyńskim Pawła Stalmacha (1824–1891)

Ludzki Tłumacz: ekspertyza i niepewność w erze zautomatyzowanej reklamy cyfrowej
type: item
description: Niniejszy artykuł przedstawia analizę codzienności pracy specjalistów Pay-Per-Click (PPC) w warunkach rosnącej automatyzacji i algorytmicznej nieprzejrzystości systemów reklamowych, takich jak Google Ads i Meta Ads. Wraz z delegowaniem kluczowych procesów optymalizacyjnych do modeli uczenia maszynowego, rola człowieka w ekosystemie reklamy cyfrowej ulega głębokiej transformacji. Badanie, które jest oparte na jakościowym studium etnograficznym obejmującym 27 pogłębionych wywiadów oraz netnograficzną analizę dyskursu z zamkniętych forów branżowych eksploruje, w jaki sposób specjaliści PPC konstruują, negocjują i praktykują swoją wiedzę i odpowiedzialność zawodową w obliczu strukturalnej niepewności epistemicznej. Wyniki wskazują, że praca specjalistów przesuwa się z poziomu zadań technicznych w stronę praktyk interpretacyjnych, opartych na intuicji, doświadczeniu ucieleśnionym i kolektywnym wytwarzaniu sensu w społecznościach praktyków. Specjaliści pełnią funkcję mediatorów między nieprzejrzystymi systemami algorytmicznymi a oczekiwaniami klientów i menedżerów, tworząc narracje wyjaśniające decyzje modeli, mimo braku wglądu w ich wewnętrzną logikę. Kluczową rolę odgrywa wiedza utajona (tacit knowledge), pozwalająca na rozpoznawanie wzorców i anomalii na podstawie doświadczenia, a nie udokumentowanych reguł działania algorytmu. Artykuł rozwija koncepcję odpowiedzialności algorytmicznej jako praktyki epistemicznej, czyli codziennego wysiłku interpretowania i uzasadniania wyników generowanych przez autonomiczne systemy. Wyniki badań pokazują, że w środowisku algorytmicznej nieprzejrzystości człowiek nie traci znaczenia, lecz staje się niezbędnym interpretatorem, umożliwiającym funkcjonowanie hybrydowych układów ludzko-maszynowych w gospodarce opartej na danych.
subject: Articles
  topic: section
subject: PPC (Pay-Per-Click)
  topic: keywords
subject: Społeczność Praktyków
  topic: keywords
subject: Praca Cyfrowa
  topic: keywords
subject: Wiedza Utajona
  topic: keywords
subject: Odpowiedzialność Algorytmiczna
  topic: keywords
subject: Praktyka Epistemiczna
  topic: keywords
subject: Black Box
  topic: keywords
subject: Nieprzejrzystość Algorytmiczna,
  topic: keywords
subject: STS
  topic: subjects
subject: Społeczność Praktyków
  topic: subjects
subject: Praca Cyfrowa
  topic: subjects
subject: Wiedza Utajona
  topic: subjects
subject: Odpowiedzialność Algorytmiczna
  topic: subjects
subject: Praktyka Epistemiczna
  topic: subjects
subject: Black Box
  topic: subjects
subject: Nieprzejrzystość Algorytmiczna
  topic: subjects
subject: PPC (Pay-Per-Click)
  topic: subjects
subject: nauki socjologiczne
  topic: disciplines
creator: Natalia Chrobak
rights: Prawa autorskie (c) 2026 © Wydawnictwa AGH, Kraków 2024, Creative Commons CC-BY 4.0 License https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2026-02-03
publication date: 2026-02-03
doi: 10.7494/human.2025.24.2.7835

Potencjał marketingowy literatury queerowej w działaniach promocyjnych bibliotek – przypadek Instagrama
type: item
description: Biblioteki są instytucjami, które mają ogromny potencjał społeczny i więziotwórczy, co sprzyja działaniom o charakterze inkluzywnym. Jako takie kierują swoje działania do osób z różnych środowisk i grup społecznych, oferując im wachlarz usług. Jedną z grup zagrożonych wykluczeniem, a także prawie niedostrzeganą przez polskie biblioteki, jest społeczność LGBTQ+. Usługą świadczoną na rzecz tej grupy przez różne typy bibliotek może być gromadzenie literatury związanej z tą tematyką – dotyczy to opracowań naukowych, popularnonaukowych, historycznych, literatury pięknej, dziecięco-młodzieżowej oraz czasopism i ZINów. Takie działania mają charakter nie tylko inkluzywny, ale także przyciągający zainteresowanych odbiorców do bibliotek. Niniejsze opracowanie jest próbą spojrzenia na działania marketingowe związane z literaturą queerową prowadzone w ramach serwisu społecznościowego Instagram. Ten portal, podobnie jak pozostałe media społecznościowe, jest wykorzystywany do promocji działań bibliotek w przestrzeni cyfrowej. W ramach badań autorka przeanalizowała cztery hashtagi związane z literaturą kierowaną do osób LGBTQ+ (#queerksiążki, #queerksiazki, #queerksiazka, #queerksiążka), by przyjrzeć się treściom opatrywanym tymi znacznikami, zidentyfikować ich rodzaje, autorów, cele ich publikacji i odnaleźć na tym polu potencjał do bibliotecznych działań marketingowych.
subject: Articles
  topic: section
subject: biblioteka
  topic: keywords
subject: biblioteki
  topic: keywords
subject: Instagram
  topic: keywords
subject: marketing biblioteczny
  topic: keywords
subject: queerksiążka
  topic: keywords
subject: queerksiążki
  topic: keywords
subject: hashtagi
  topic: keywords
subject: kultura queer
  topic: keywords
subject: bookstagram
  topic: keywords
subject: biblioteka
  topic: subjects
subject: biblioteki
  topic: subjects
subject: instagram
  topic: subjects
subject: marketing biblioteczny
  topic: subjects
subject: queerksiążka
  topic: subjects
subject: queerksiążki
  topic: subjects
subject: hashtagi
  topic: subjects
subject: bookstagram
  topic: subjects
subject: kultura queer
  topic: subjects
subject: nauki o komunikacji społecznej i mediach
  topic: disciplines
creator: Natalia Pamuła
rights: Prawa autorskie (c) 2026 © Wydawnictwa AGH, Kraków 2024, Creative Commons CC-BY 4.0 License https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2026-02-03
publication date: 2026-02-03
doi: 10.7494/human.2025.24.2.7649

Rola mediów społecznościowych w upowszechnianiu wiedzy o historii mody w Chinach
type: item
description: Artykuł analizuje chińskie media społecznościowe takie jak Weibo, Douyin, Bilibili i Xiaohongshu pod kątem rozpowszechniania wiedzy na temat historii mody chińskiej. Powszechna świadomość na temat różnorodności chińskiego stroju zaczęła się rodzić w społeczeństwie wraz z opublikowaniem badań Shen Congwena w 1981 roku. Zdobywanie wiedzy z tego zakresu wiąże się z trudnościami w lekturze specjalistycznego słownictwa i specyfiką j. chińskiego. W mediach społecznościowych w Chinach można zaobserwować pojawienie się influencerów edukujących na temat historii mody. Publikowane są materiały rekonstrukcyjne i szkoleniowe, oferując łatwe do zapamiętania treści. Taka droga przekazu to szansa dla upowszechnienia wiedzy z szeroko pojętych studiów o modzie, jednakże niesie ze sobą zagrożenia. Nie każdy twórca posiada odpowiednie kompetencje i wiedzę. Z tego powodu media społecznościowe przyczyniają się do rozpowszechniania fałszywych informacji i kreują zaburzony wizerunek mody z okresu cesarstwa. This article analyzes Chinese social media platforms such as Weibo, Douyin, Bilibili, and Xiaohongshu in terms of disseminating knowledge about the history of Chinese fashion. Widespread awareness of the diversity of Chinese attire began to emerge in society with the publication of Shen Congwen's research in 1981. Acquiring knowledge in this field is associated with difficulties in reading specialized vocabulary and the specificity of the Chinese language. Social media in China has witnessed the emergence of influencers educating on fashion history. Reconstruction and training materials are published, offering easy-to-remember content. This medium offers an opportunity to disseminate knowledge from a broad perspective on fashion studies, but it carries risks. Not every creator possesses the necessary competences and knowledge. For this reason, social media contributes to the spread of false information and creates a distorted image of imperial-era fashion.
subject: Articles
  topic: section
subject: edukacja
  topic: keywords
subject: media społecznościowe
  topic: keywords
subject: moda
  topic: keywords
subject: Chiny
  topic: keywords
subject: hanfu
  topic: keywords
subject: media społecznościowe
  topic: subjects
subject: Chiny
  topic: subjects
subject: historia mody
  topic: subjects
subject: Nauki o kulturze i religii
  topic: disciplines
creator: Magdalena Grela-Chen
rights: Prawa autorskie (c) 2026 © Wydawnictwa AGH, Kraków 2024, Creative Commons CC-BY 4.0 License https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2026-02-03
publication date: 2026-02-03
doi: 10.7494/human.2025.24.2.7767

Gry a sztuka współczesna. Malarstwo poligonowe i environmental storytelling w instalacji artystycznej.
type: item
description: Artykuł opisuje dwie formy relacji między współczesną sztuką i grami wideo. Pierwsza część artykułu dotyczy współczesnego malarstwa, w którym odnaleźć można inspiracje stylistyką cyfrowych poligonów. Część druga stanowi opis podobieństw sposobu przekazywania narracji we współczesnej instalacji artystycznej i w grach wykorzystujących environmental storytelling.
subject: Articles
  topic: section
subject: malarstwo poligonowe
  topic: keywords
subject: environmental storytelling
  topic: keywords
subject: instalacja artystyczna
  topic: keywords
subject: gry wideo
  topic: keywords
subject: sztuka współczesna
  topic: keywords
subject: sztuka
  topic: subjects
subject: sztuka współczesna
  topic: subjects
subject: teoria sztuki
  topic: subjects
subject: współczesne malarstwo
  topic: subjects
subject: sztuki plastyczne i konserwacja dzieł sztuki
  topic: disciplines
creator: Adam Nehring
rights: Prawa autorskie (c) 2026 © Wydawnictwa AGH, Kraków 2024, Creative Commons CC-BY 4.0 License https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2026-02-03
publication date: 2026-02-03
doi: 10.7494/human.2025.24.2.7676

Nowe migracje, nowe narracje: wokół badania migracyjnych narracji. Uwagi wstępne
type: item
description: Artykuł dotyczy zagadnienia narracji na temat współczesnych migracji i jest pokłosiem konferencji naukowej zatytułowanej Nowe migracje, nowe narracje. Współczesne doświadczenie migracji: wzory – strategie – konteksty. W części wstępnej autorki rozpatrują zagadnienie narracji i historię kariery tego pojęcia, które chociaż należy do literaturoznawstwa,, odnalazło się w dziedzinie szeroko rozumianych nauk społecznych, w tym socjologii. Praca ukazuje kierunki badań i tematy obecne w literaturze przedmiotu oraz przedstawia możliwości zastosowania narratologii do badań nad migracjami, odnosząc się w tej kwestii głównie do literatury obcej ze względu na znikomą obecność tego tematu w badaniach polskich. W części teoretycznej artykuł odnosi się do istoty badań migracyjnych narracji, która najogólniej sprowadza się do próby odpowiedzi na pytanie, jak opowiadana jest migracja; ujmując rzecz bardziej szczegółowo: w jaki sposób za pomocą różnych reprezentacji odbywa się produkcja, rozpowszechnianie i wykorzystanie wiedzy dotyczącej procesów i zjawisk migracyjnych. W trzeciej części autorki analizują artykuły stanowiące zawartość tomu, koncentrując się na ich narracyjnych aspektach.
subject: Articles
  topic: section
subject: narracje, migracje, „zwrot narracyjny” w badaniach migracyjnych, narracje migracyjne, społeczne konteksty migracji
  topic: keywords
subject: narracje o migracjach
  topic: subjects
subject: nauki socjologioczne
  topic: disciplines
creator: Anna Fiń
creator: Łucja Kapralska
rights: Prawa autorskie (c) 2025 © Wydawnictwa AGH, Kraków 2024, Creative Commons CC-BY 4.0 License https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-06-30
publication date: 2025-06-30
starting page: 9
ending page: 22
doi: 10.7494/human.2025.24.1.7261

Społeczne granice przyjaźni i miłości: Muzułmańscy studenci w krakowskiej przestrzeni akademickiej
type: item
description: Celem niniejszego artykułu jest analiza doświadczeń społecznych muzułmańskich studentów studiujących w Krakowie, ze szczególnym uwzględnieniem ich sieci społecznych, strategii adaptacyjnych oraz barier integracyjnych. Badanie koncentruje się na procesie nawiązywania relacji przyjacielskich i romantycznych, a także na wpływie kontekstu społeczno-kulturowego i instytucjonalnego na codzienne życie studentów. Wykorzystując metodę wywiadów pogłębionych, artykuł ukazuje, w jaki sposób różnice kulturowe, bariery językowe oraz islamofobia kształtują społeczne funkcjonowanie badanej grupy. Wyniki wskazują, iż studenci pochodzący z krajów islamskich w Polsce często doświadczają trudności w budowaniu relacji z lokalnymi mieszkańcami i w większym stopniu opierają się na sieciach etnicznych oraz religijnych. Dodatkowo, kwestie tożsamości religijnej silnie wpływają na ich możliwości nawiązywania związków romantycznych.
subject: Articles
  topic: section
subject: studenci z krajów islamskich
  topic: keywords
subject: sieci społeczne
  topic: keywords
subject: różnice kulturowe
  topic: keywords
subject: studenci z krajów islamskich
  topic: subjects
subject: sieci społeczne
  topic: subjects
subject: integracja studentów z zagranicy
  topic: subjects
subject: nauki socjologioczne
  topic: disciplines
subject: nauki o kulturze i religii
  topic: disciplines
creator: Maria Stojkow
rights: Prawa autorskie (c) 2025 © Wydawnictwa AGH, Kraków 2024, Creative Commons CC-BY 4.0 License https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-06-30
publication date: 2025-06-30
starting page: 109
ending page: 124
doi: 10.7494/human.2025.24.1.7143

Czy otwartość na sprzeczne zasady moralne może być lekiem na polaryzację polityczną? Teoria Fundamentów Moralnych Jonathana Haidta.
type: item
description: Esej analizuje Teorię Fundamentów Moralnych (MFT) Jonathana Haidta i jej zastosowanie do wyjaśnienia polaryzacji politycznej. Omówione są trzy główne zasady moralności i sześć uniwersalnych fundamentów moralnych zaproponowanych przez Haidta, jak i wzbudzające kontrowersje twierdzenie, że prawica korzysta z szerszego wachlarza wrodzonych intuicji moralnych. Mimo wielu zastrzeżeń teoretycznych i metodologicznych do MFT, pozostaje ona wpływowym modelem wyjaśniającym różnice ideologiczne i polityczne. Pozornie MFT prowadzi do pesymistycznych wniosków, że racjonalne argumenty nie mają większego znaczenia i nie redukują podziałów światopoglądowych. Jednakże świadomość uniwersalnych ograniczeń poznawczych oraz różnorodnych matryc moralnych jest niewątpliwie wartościową perspektywą poszerzającą pole działania dla depolaryzacji społecznej.
subject: Esej recenzyjny
  topic: section
subject: Teoria Fundamentów Moralnych
  topic: keywords
subject: polaryzacja polityczna
  topic: keywords
subject: racjonalność
  topic: keywords
subject: polaryzacja
  topic: subjects
subject: Teoria Fundamentów Moralnych
  topic: subjects
subject: nauki socjologioczne
  topic: disciplines
creator: Kinga Sekerdej
rights: Prawa autorskie (c) 2025 © Wydawnictwa AGH, Kraków 2024, Creative Commons CC-BY 4.0 License https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-06-30
publication date: 2025-06-30
starting page: 173
ending page: 188
doi: 10.7494/human.2025.24.1.7081

Umiejętność pisania w języku polskim jako drugim u uczniów z doświadczeniem migracji w polskiej szkole – kontekst i przegląd teoretyczny
type: item
description: Celem artykułu jest przegląd literatury oraz zidentyfikowanie wyzwań związanych z rozwijaniem umiejętności pisania w języku polskim u uczniów z doświadczeniem migracji na etapie szkoły ponadpodstawowej. W pierwszej części artykułu przedstawiono skalę i dynamikę migracyjną w Polsce ze szczególnym uwzględnieniem kontekstu szkolnego. Następnie omawiane są podstawowe kategorie teoretyczne takie jak: język polski jako drugi, język edukacji szkolnej (JES) i model BICS/CALP, które według J. Cumminsa podkreśla wysokie wymagania językowe, jakie stawia JES również w zakresie pisania. Kolejne sekcje syntetyzują dotychczasowe ustalenia literatury na temat pisania oraz trudności pisarskich uczniów z doświadczeniem migracji. Artykuł kończy się rekomendacjami praktycznymi dla dydaktyków i badaczy przedmiotu; także postulatami dalszych prac badawczych nad opracowaniem efektywnych rozwiązań dydaktycznych i systemowych.
subject: Articles
  topic: section
subject: migracje
  topic: keywords
subject: umiejętność pisania
  topic: keywords
subject: rozwój umiejętności pisania
  topic: keywords
subject: język polski jako drugi
  topic: keywords
subject: język polski jako język edukacji szkolnej
  topic: keywords
subject: uczniowie z doświadczeniem migracji
  topic: keywords
subject: tło migracyjne
  topic: keywords
subject: migracje
  topic: subjects
subject: glottodydaktyka
  topic: subjects
subject: uczeń z doświadczeniem migracji
  topic: subjects
subject: język polski jako drugi
  topic: subjects
subject: język polski jako język edukacji szkolnej
  topic: subjects
subject: umiejętność pisania
  topic: subjects
subject: językoznawstwo
  topic: disciplines
creator: Kinga Łoś
rights: Prawa autorskie (c) 2025 © Wydawnictwa AGH, Kraków 2024, Creative Commons CC-BY 4.0 License https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-06-30
publication date: 2025-06-30
starting page: 91
ending page: 108
doi: 10.7494/human.2025.24.1.7032

Unlocking the World: Expert Insights on High School Study Abroad
type: item
description: High School Study Abroad (HSSA), a form of mobility providing temporary physical mobIility for adolescents, has been facilitated by various organisations for more than 80 years, with growing interest in participation. Despite its growth, scholarly attention remains limited compared to similar programs at the tertiary level. This qualitative study aimed to gather perspectives on HSSA through six interviews with experts identified with the support of AFS Intercultural Programs. The result presented in the article is a detailed characterisation of the phenomenon, its sector, and its historical context. The analysis highlights the interplay of macro- and mezzo-level factors shaping program design and operations, as well as potentially influencing experiences of individual participants. The findings provide a valuable foundation for future research in the field.
subject: Articles
  topic: section
subject: High School Study Abroad
  topic: keywords
subject: Individual Pupil Mobility
  topic: keywords
subject: adolescents
  topic: keywords
subject: Expert interviews
  topic: keywords
subject: Mobility sector
  topic: keywords
subject: High School Study Abroad
  topic: subjects
subject: Individual Pupil Mobility
  topic: subjects
subject: Adolescents
  topic: subjects
subject: Mobility Sector
  topic: subjects
subject: Psychologia
  topic: disciplines
subject: Studia migracyjne
  topic: disciplines
subject: Migration studies
  topic: disciplines
subject: Psychology
  topic: disciplines
creator: Karolina Koźmin
rights: Prawa autorskie (c) 2025 © Wydawnictwa AGH, Kraków 2024, Creative Commons CC-BY 4.0 License https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-06-30
publication date: 2025-06-30
starting page: 73
ending page: 89
doi: 10.7494/human.2025.24.1.6981

O złamanych biografiach rosyjskich migrantek w Polsce po agresji Rosji na Ukrainę
type: item
description: Agresja Rosji na Ukrainę w lutym 2022 roku miała głęboki wpływ nie tylko na bezpośrednie ofiary konfliktu, ale także na życie Rosjan i Rosjanek przebywających za granicą. W Polsce, gdzie stosunki społeczne i polityczne z Rosją były już wcześniej napięte, migrantki z Rosji znalazły się w sytuacji szczególnie trudnej. Nasze badania jakościowe przeprowadzone w ramach projektu GEN-MIGRA „Płeć, mobilność i migracje w czasie i po pandemii COVID-19 - marginalizacja, opór i strategie na przyszłość ” ukazują, iż Rosjanki przybyłe do Polski przed wybuchem wojny z jednej strony doświadczają negatywnych skutków wojny w relacjach rodzinnych, zawodowych i społecznych, z drugiej zaś muszą mierzyć się z rosnącą dyskryminacją oraz odrzuceniem, zarówno ze strony większości polskiego społeczeństwa, jak i przez instytucje, przede wszystkim w postaci nieprzedłużenia im prawa pobytu. Ukazanie sytuacji kobiet, ich doświadczeń zmusza do refleksji na temat skutków wojny, przerwanego projektu biegu życia, nieprzewidywanego cierpienia czy chaosu normatywnego
subject: Articles
  topic: section
subject: doświadczenie życia, agresja Rosji na Ukrainę, złamane biografie, rosyjskie migrantki w Polsce, figura wroga, trajektoria, pęknięcie
  topic: keywords
subject: doświadczenie życia, agresja Rosji na Ukrainę, złamane biografie, rosyjskie migrantki w Polsce, figura wroga, trajektoria, pęknięcie
  topic: subjects
subject: nauki socjologioczne
  topic: disciplines
creator: Dorota Szpakowicz
creator: Krystyna Slany
rights: Prawa autorskie (c) 2025 © Wydawnictwa AGH, Kraków 2024, Creative Commons CC-BY 4.0 License https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-06-30
publication date: 2025-06-30
starting page: 37
ending page: 54
doi: 10.7494/human.2025.24.1.6988

Tożsamość narracyjna. Strategie konstytuowania siebie w relacji z miejscem poprzez opowieść – na przykładzie Nowohuckiej telenoweli Renaty Radłowskiej
type: item
description: Analiza narracyjna 19 reportaży składających się na zbiór Nowohucka telenowela Renaty Radłowskiej pokazuje, jak budowniczowie i pierwsi mieszkańcy Nowej Huty używają opowieści do konstruowania własnej tożsamości w relacji z miejscem. Podstawą teoretyczną przedstawionych badań jest narratologia Mieke Bal, która zakłada trójdzielność tekstów narracyjnych (tekst, opowieść i fabuła). Spisane przez reporterkę historie zawierają tę samą (lub podobną) opowieść, każda stanowi jednak odrębny tekst narracyjny. Analizowanie ich swoistości prowadzi do wniosków na temat intencji i statusu bohaterów. Dla świadków i uczestników budowy Nowej Huty opowiadanie staje się gestem emancypacji wobec „tożsamości mniemanych” – wizerunków projektowanych przez PRL-owskich ideologów czy funkcjonujących społecznie stereotypów. Efekty badań mogą stanowić uzupełnienie dla faktografii dotyczącej początków Nowej Huty.
subject: Varia
  topic: section
subject: tożsamość narracyjna
  topic: keywords
subject: narratologia
  topic: keywords
subject: analiza narratologiczna
  topic: keywords
subject: zwrot narratywistyczny
  topic: keywords
subject: Nowa Huta
  topic: keywords
subject: narracje nowohuckie
  topic: keywords
subject: Renata Radłowska
  topic: keywords
subject: reportaż
  topic: keywords
subject: tożsamość narracyjna
  topic: subjects
subject: narratologia
  topic: subjects
subject: analiza narratologiczna
  topic: subjects
subject: zwrot narratywistyczny
  topic: subjects
subject: Nowa Huta
  topic: subjects
subject: narracje nowohuckie
  topic: subjects
subject: Renata Radłowska
  topic: subjects
subject: reportaż
  topic: subjects
subject: nauki o kulturze i religii
  topic: disciplines
creator: Malwina Mus-Frosik
rights: Prawa autorskie (c) 2025 © Wydawnictwa AGH, Kraków 2024, Creative Commons CC-BY 4.0 License https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-06-30
publication date: 2025-06-30
starting page: 157
ending page: 172
doi: 10.7494/human.2025.24.1.7016

Podhalańskie narracje o uchodźczyniach i uchodźcach wojennych z Ukrainy
type: item
description: Artykuł przedstawia projekt badawczy dotyczący zmian wyobrażeń wiejskich społeczności powiatu Nowy Targ na temat mieszkańców Ukrainy po inwazji rosyjskiej w lutym 2022 r. Projekt realizowany metodami etnograficznymi w latach 2023-2024 pokazał, jak zmieniły się narracje dotyczące kobiecości, chwytające zarówno wizerunek uchodźczyń z Ukrainy jak i autowizerunek góralskich rozmówczyń. Analiza narracji związanych z konstruowaniem męskości ujawniła podwójne standardy męskich powinności wobec ojczyzny. Rozmowy z dziećmi ze szkoły podstawowej ukazywały zmagania kadry nauczycielskiej budującej w dzieciach postawy otwartości z krytycznymi opiniami przekazywanymi dzieciom przez rodziców. Zestawienie narracji objaśniających cel i sens praktyk pomocowych w dwóch wspólnotach: religijnej i politycznej zaprezentowało różnorodność sposobów objaśniania podobnych działań. Praca, będąca wartością fundamentalną na Podhalu okazała się kluczową kategorią stosowaną do oceny migrantów, zarówno z Ukrainy jak też z krajów pozaeuropejskich. Resentymenty związane z wydarzeniami na Wołyniu, wciąż funkcjonujące w pamięci społecznej, były wyciszane w rozmowach, aby nie podważać zasadności zrywu pomocowego. Narracjom o wojennych uciekinierach z ogarniętej wojną Ukrainy towarzyszyły geopolityczne dyskursy spiskowe ujawniające głębsze sensy wydarzeń politycznych.
subject: Articles
  topic: section
subject: Narracje, Ukraina, uchodźcy, Podhale, wyobrażenia społeczne
  topic: keywords
subject: Narracje, Ukraina, uchodźcy, Podhale, wyobrażenia społeczne
  topic: subjects
subject: antropologia kulturowa
  topic: disciplines
subject: etnologia
  topic: disciplines
creator: Anna Malewska-Szalygin
rights: Prawa autorskie (c) 2025 © Wydawnictwa AGH, Kraków 2024, Creative Commons CC-BY 4.0 License https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-06-30
publication date: 2025-06-30
starting page: 23
ending page: 36
doi: 10.7494/human.2025.24.1.6995

Percepcja kształtu Europy przez uchodźców. Przypadek z Kos
type: item
description: W 2016 roku przeprowadzono 49 wywiadów swobodnych z migrantami na greckiej wyspie Kos oraz kilkanaście rozmów na pograniczach węgiersko-serbskim oraz macedońsko-greckim. Wywiady wzbogacone zostały prośbą o narysowanie mapy Europy. Analiza uzyskanych map szkicowych wykazała wyraźny zachodocentryzm, egocentryzm przestrzenny, wpływ doświadczenia „drogi” na percypowanie przestrzeni oraz percepcję liniową przestrzeni, przypominającą historyczne materiały kartograficzne tras pielgrzymkowych.
subject: Articles
  topic: section
subject: Europa, uchodźcy, percepcja, mapy szkicowe
  topic: keywords
subject: Percepcja przestrzeni
  topic: subjects
subject: geografia społeczno-ekonomiczna
  topic: disciplines
creator: Tomasz Padło
rights: Prawa autorskie (c) 2025 © Wydawnictwa AGH, Kraków 2024, Creative Commons CC-BY 4.0 License https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-06-30
publication date: 2025-06-30
starting page: 143
ending page: 154
doi: 10.7494/human.2025.24.1.6990

Czy w Polsce będą dwie mniejszości białoruskie?
type: item
description: W analizach sytuacji mniejszości narodowych rzadko uwzględnia się relacje między mniejszością narodową a społecznością imigrancką należącą do tego samego co mniejszość ethnosu. W artykule podjęto ten wątek w odniesieniu do mniejszości i imigracji białoruskiej w Polsce. Te dwie społeczności należące do jednej społeczności diasporycznej różnią się od siebie językowo, religijnie, poziomem świadomości narodowej i pamięcią historyczną. Każda tworzy własne organizacje i fundacje skierowane najczęściej do „swoich”. Czy stworzą w przyszłości jedną społeczność, czy przeciwnie, różnice między obiema społecznościami będą się utrzymywać prowadząc do współwystępowania dwóch społeczności białoruskich w Polsce? W artykule podjęto próbę odpowiedzi na to pytanie, odwołując się do wyników pilotażowego badania wśród liderów mniejszości i aktywistów imigranckich zrealizowanego w 2023 i 2024 roku na Podlasiu. In analyses of the situation of national minorities, the relationship between a national minority and an immigrant community belonging to the same ethnos is rarely considered. This article addresses this issue in relation to the Belarusian minority and Belarusian immigration in Poland. These two communities, both part of the same diasporic group, differ in terms of language, religion, level of national consciousness, and historical memory. Each forms its own organizations and foundations, primarily aimed at its own members. Will they form a single community in the future, or will the differences between them persist, leading to the coexistence of two separate Belarusian communities in Poland? The article attempts to answer this question by referring to the results of a pilot study conducted among minority leaders and immigrant activists in 2023 and 2024 in the Podlasie region.
subject: Articles
  topic: section
subject: mniejszość białoruska
  topic: keywords
subject: imigranci białoruscy
  topic: keywords
subject: diaspora białoruska
  topic: keywords
subject: relacje etniczne na Podlasiu
  topic: keywords
subject: : mniejszość białoruska, imigranci białoruscy, diaspora białoruska, relacje etniczne na Podlasiu
  topic: subjects
subject: nauki socjologioczne
  topic: disciplines
creator: Małgorzata Budyta-Budzyńska
rights: Prawa autorskie (c) 2025 © Wydawnictwa AGH, Kraków 2024, Creative Commons CC-BY 4.0 License https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-06-30
publication date: 2025-06-30
starting page: 55
ending page: 72
doi: 10.7494/human.2025.24.1.6982

Migracje pod wpływem zmian klimatu w kontekście nierówności społecznych
type: item
description: Celem artykułu jest próba syntezy wniosków płynących z przeprowadzonych dotychczas badań nad związkami między mobilnością ludności i zmianami klimatu. W pierwszej części omówione zostały wybrane społeczne konsekwencje zmian klimatycznych, zwłaszcza te mogące mieć wpływ na mobilność ludności (m.in. podnoszenie się poziomu mórz, zagrożenia epidemiologiczne, zmiany temperatur). Nacisk położony został na ukazanie czynników stanowiących o podatności na zmiany klimatu poszczególnych społeczeństw i kategorii ludności, zajmujących nierówne miejsce w strukturze społecznej. W nawiązaniu do koncepcji sprawiedliwości klimatycznej zwrócono uwagę na zróżnicowane skutki i odpowiedzialność za kryzys klimatyczny. Główna część artykułu przedstawia najważniejsze cechy migracji pod wpływem zmian klimatu w kontekście nierówności społecznych. Podobnie jak inne typy mobilności, także migracje klimatyczne stanowią strategię adaptacyjną, realizowaną w określonym kontekście społeczno-ekonomicznym i zależną od usytuowania w strukturze społecznej.
subject: Articles
  topic: section
subject: migracje klimatyczne
  topic: keywords
subject: migracje
  topic: keywords
subject: podatność i odporność na zmiany klimatu
  topic: keywords
subject: nierówności społeczne
  topic: keywords
subject: sprawiedliwość klimatyczna
  topic: keywords
subject: migracje
  topic: subjects
subject: migracje klimatyczne
  topic: subjects
subject: demografia społeczna
  topic: subjects
subject: socjologia środowiska
  topic: subjects
subject: socjologia migracji
  topic: subjects
subject: nauki socjologioczne
  topic: disciplines
creator: Małgorzata Krywult-Albańska
rights: Prawa autorskie (c) 2025 © Wydawnictwa AGH, Kraków 2024, Creative Commons CC-BY 4.0 License https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-06-30
publication date: 2025-06-30
starting page: 125
ending page: 142
doi: 10.7494/human.2025.24.1.6975

“Yizkor”: A Case of Holocaust Memory Activism In a Czech Village
type: item
description: The article explores the construction and preservation of Holocaust memory in the small Czech village of Kosova Hora. The study, based on focus group interviews, reveals how local Holocaust memory is shaped by a unique combination of activism, local history, and communal practices. The article highlights the role of a Jewish couple who, by rescuing and restoring the village synagogue during the Communist era, created a central site for Holocaust remembrance. This act of preservation catalyzed broader local engagement, resulting in a collective effort to remember the Jewish community that once thrived there. The synagogue now serves not only as a cultural and educational center but also as a place for religious commemoration, despite the absence of a local Jewish population. The research concludes that such localized efforts are crucial for sustaining Holocaust memory, showing how minority activism can embed itself within majority memory, even in small and seemingly ordinary communities.
subject: Articles
  topic: section
subject: memory
  topic: keywords
subject: activism
  topic: keywords
subject: Holocaust
  topic: keywords
subject: Kosova Hora
  topic: keywords
subject: village
  topic: keywords
subject: ethnography
  topic: keywords
subject: focus group interview
  topic: keywords
subject: Social and Cultural Anthropology
  topic: subjects
subject: Ethnography
  topic: subjects
subject: Social and Cultural Anthropology
  topic: disciplines
creator: Veronika Seidlová
creator: Hedvika Novotná
rights: Prawa autorskie (c) 2024 © 2024 Authors. This is an open access publication, which can be used, distributed and reproduced in any medium according to the Creative Commons CC-BY 4.0 License https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-03-21
publication date: 2025-03-21
starting page: 39
ending page: 53
doi: 10.7494/human.2024.23.2.6543

Transgenerational Holocaust Memory In Slovakia: From Forgetting to Ambivalence About the Roots of Hatred
type: item
description: This article explores Holocaust memory in Slovakia, shedding light on how Slovak citizens perceive this past and its transgenerational transmission. The data presented were gathered in 2023 through ethnographic fieldwork and focus group interviews with informants belonging to three generations (between ages of 18 and 95), in three different locations across the country: Krupina, Prešov, and Bratislava. The initial findings show that Slovakia has been moving from indifference towards the Holocaust to the limited capability of realizing the actual causes and effects of atrocities, while at the same time officially accepting the commemorative centrality of the Holocaust.
subject: Articles
  topic: section
subject: Holocaust
  topic: keywords
subject: memory
  topic: keywords
subject: forgetting
  topic: keywords
subject: commemoration
  topic: keywords
subject: transmission
  topic: keywords
subject: Slovakia
  topic: keywords
creator: Juraj Buzalka
creator: Katarína Očková
rights: Prawa autorskie (c) 2024 © 2024 Authors. This is an open access publication, which can be used, distributed and reproduced in any medium according to the Creative Commons CC-BY 4.0 License https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-03-21
publication date: 2025-03-21
starting page: 55
ending page: 74
doi: 10.7494/human.2024.23.2.6688

Mitigating Central Tendency And Acquiescence Biases in Survey Design: A Methodological Exploration With Empirical Evidence
type: item
description: This paper presents a survey design methodology aimed at mitigating central tendency and acquiescence biases, which are commonly encountered in traditional Likert-scale surveys. The proposed approach employs a forced ranking method, using a case study involving 220 engineering students at the University of Zagreb as a source of data to assess whether respondents exhibit patterns of systematically avoiding honest answers for any reason. Statistical analysis demonstrates the effectiveness of the design in reducing these biases. The results provide strong evidence that the method developed in this article can minimize response distortions without sacrificing data richness. While the primary focus is on the methodological aspects, the case study illustrates the potential of this approach for ethical and attitudinal research. The study concludes with recommendations for refining survey techniques and exploring their broader applicability in different populations and contexts.
subject: Articles
  topic: section
subject: central tendency
  topic: keywords
subject: acquiescence bias
  topic: keywords
subject: Likert scale
  topic: keywords
subject: student attitudes
  topic: keywords
subject: ethics
  topic: keywords
subject: Main text
  topic: subjects
subject: education
  topic: disciplines
subject: social sciences
  topic: disciplines
creator: Sabolić Sabolić
creator: Melissa Beran Samuelson
rights: Prawa autorskie (c) 2024 © 2024 Authors. This is an open access publication, which can be used, distributed and reproduced in any medium according to the Creative Commons CC-BY 4.0 License https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-03-21
publication date: 2025-03-21
starting page: 115
ending page: 138
doi: 10.7494/human.2024.23.2.6706

Collective Memory or Collective Oblivion? The Case of Holocaust Memory In Three Polish Localities
type: item
description: The aim of this article is to show the scope and content of the memory of Jewish deportations and the Holo caust today through a study conducted in three Polish towns of varying sizes with a rich Jewish past (Kraków, Nowy Sącz, Muszyna) which I surveyed in 2023. Additionally, I wanted to identify the channels in which the memory of the Holocaust and deportations circulates in the surveyed localities. The research was conducted with representatives of three generations, so it is also important to show how age differentiates the memory of Jewish deportation and the Holocaust. Both age and the size of the locality turn out to be important in dif ferentiating the extent of this memory. Moreover, an important conclusion of the study is that the memory of those events is limited and subject to repression, at risk of falling into oblivion. Relatively speaking, most of the memory of those events is preserved in larger cities among representatives of the middle generation, which is related to the existence of material memory infrastructures there facilitating the formation of local communities of memory of Jews and the Holocaust. Based on the three focus group interviews I conducted, it can be concluded that the dominant channel of memory transfer about local Jewish history and the Holocaust is communicative memory. Conversations about Jews and the Holocaust, if they do occur, generally happen with family members or acquaintances, but relatively rarely at school. Generally, conversations are initiated by people already interested in the topic and here the role of communities of memory, such as the Sądecki Shtetl, is very important.
subject: Articles
  topic: section
subject: Holocaust memory in Poland
  topic: keywords
subject: communicative memory
  topic: keywords
subject: community of memory
  topic: keywords
subject: Sądecki Shtetl
  topic: keywords
subject: AGH w Krakowie
  topic: subjects
subject: nauki socjologiczne
  topic: disciplines
creator: Radosław Tyrała
rights: Prawa autorskie (c) 2024 © 2024 Author. This is an open access publication, which can be used, distributed and reproduced in any medium according to the Creative Commons CC-BY 4.0 License https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-03-21
publication date: 2025-03-21
starting page: 23
ending page: 38
doi: 10.7494/human.2024.23.2.6654

Local Meanings of the Holocaust Memory In Zrenjanin (Serbia)
type: item
description: The choosen topic of my paper was local meanings of the memory of the Holocaust in Zrenjanin. The main questions of my research dealt with the research community’s general attitude, stereotypes, and prejudices towards Jews. I deemed it relevant to examine the current situation and the importance of the memory of the Holocaust. I assumed that the answers to these questions could bring out the existing deficiencies of current local and general strategies of remembrance and contribute to a critical reconsideration of these efforts. The aim of my research was also to contribute to the exploration and analysis of the local and personal empirical depths of memory. I wanted to record the constructed and reconstructed personal narratives of the generation of survivors and witnesses, and the narratives of the next generations. In this study, I have also strived to process and interpret recent meanings of the memory of the Holocaust.
subject: Articles
  topic: section
subject: local meanings of the memory
  topic: keywords
subject: Jews
  topic: keywords
subject: memory of the Holocaust
  topic: keywords
subject: local meanings of the memory
  topic: subjects
subject: Cultural Anthropology
  topic: disciplines
creator: Katalin Schwarz
rights: Prawa autorskie (c) 2024 © 2024 Author. This is an open access publication, which can be used, distributed and reproduced in any medium according to the Creative Commons CC-BY 4.0 License https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-03-21
publication date: 2025-03-21
starting page: 75
ending page: 89
doi: 10.7494/human.2024.23.2.6623

The Presence of Absence. Transgenerational Local Memory of the Holocaust Among Hungarians
type: item
description: The paper reports on the results of a non-representative focus group research aimed at exploring the local memory of the Holocaust in Hungary. The research took place between 2021 and 2024, almost 80 years after the events of 1944, at the historical moment when communicative memory is transforming into cultural memory. The sites of the research were villages, small and medium-sized towns, and the capital, precisely those scenes where the drama of the Holocaust took place in the summer of 1944. The results of the research showed that the Jews disappeared, but signs of their former presence remained. The traces of past Jewish life, however, became increasingly obscured over time in the minds of the successive generations.
subject: Articles
  topic: section
subject: Holocaust
  topic: keywords
subject: memory
  topic: keywords
subject: forgetting
  topic: keywords
subject: trauma
  topic: keywords
subject: locality
  topic: keywords
subject: generations
  topic: keywords
subject: Hungary
  topic: keywords
subject: study on Holocaust Memory
  topic: subjects
subject: authors György Csepeli and Richárd Papp
  topic: disciplines
creator: Richárd Papp
creator: György Csepeli
rights: Prawa autorskie (c) 2024 © Wydawnictwa AGH, Kraków 2024, Creative Commons CC-BY 4.0 License https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-01-31
publication date: 2025-01-31
starting page: 7
ending page: 21
doi: 10.7494/human.2024.23.2.6625

Edukacja w erze cyfrowej: adaptacja procesu kształcenia z wykorzystaniem potencjału wirtualnej rzeczywistości
type: item
description: Współczesna edukacja staje wobec wyzwań związanych z indywidualizacją nauczania oraz rozwijaniem kluczowych umiejętności miękkich u uczniów. W odpowiedzi na te potrzeby artykuł przedstawia analizę zastosowania technologii wirtualnej rzeczywistości (VR) w edukacji jako skutecznej platformy do osiągnięcia tych celów. VR pozwala na stworzenie realistycznych i angażujących doświadczeń, które umożliwiają personalizację materiałów i zadań edukacyjnych, a także wspierają rozwój kompetencji miękkich. Dzięki wirtualnym środowiskom uczniowie mogą eksplorować, powtarzać i podejmować decyzje w procesie nauki, co zwiększa zaangażowanie i skuteczność przyswajania wiedzy. Ponadto VR umożliwia ćwiczenie umiejętności interpersonalnych przez interakcję z wirtualnymi postaciami i symulację różnych scenariuszy. Artykuł przedstawia również wyzwania związane z implementacją VR w edukacji, takie jak koszty, dostępność sprzętu i potrzeba szkoleń dla nauczycieli. Zaproponowane są potencjalne rozwiązania tych problemów, takie jak dofinansowanie, współdzielenie zasobów sprzętowych między szkołami i organizowanie szkoleń dla nauczycieli. W zakończeniu artykuł podkreśla znaczenie dalszych badań i rozwoju w dziedzinie VR w edukacji, aby lepiej wykorzystać potencjał tej technologii i przyczynić się do lepszego dostosowania edukacji do potrzeb i umiejętności uczniów.
subject: Articles
  topic: section
subject: edukacja, wirtualna rzeczywistość, współczesne metody nauczania, technologia
  topic: keywords
creator: Agata Smolak
rights: Prawa autorskie (c) 2024 © Wydawnictwa AGH, Kraków 2024, Creative Commons CC-BY 4.0 License https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2024-06-30
publication date: 2024-06-30
starting page: 91
ending page: 103
doi: 10.7494/human.2024.23.1.6348

Measure Happiness – A Contribution To Stanislaw Lem’s Definition of Happiness. Part 2: Limits of Approach
type: item
description: In the fable Kobyszczę, Stanisław Lem proposes a definition of Happiness that allows for the formulation of a mathematical model describing the intensity level of Happiness, which can be experienced by humans in different situations. Completing, correcting, and contextualization of the existing model are the main issues addressed in this article. The proposed mathematical model is not about the same Happiness experienced by different individuals. It is about the measure of intensity level of Happiness, which is experienced by an individual in many situations. That is why the proposed model describes Happiness in a new area of research located in digital humanities, where AI can be used to continue future work. The issue related to model reflects on the possibility of translating complex issues, e.g. philosophical ones, into the language of science specifically mathematics. The definitional procedure and the contextualization of the issues of good and evil and Happiness proposed by Lem in the fable Kobyszczę flow from his conception of the art of writing as the art of translating literary, philosophical, or theological issues into the language of biology, chemistry, physics, mathematics, or computer science, thus contributing to the trend of considerations in the field of digital humanities and developing by use of Artificial Intelligence (AI). Consequently, an analysis of the narrative structure of the fairytale will identify the limits of applying this kind of approach to the question of translatability. Issues linking Kobyszczę to some of the matters being discussed in the context of artificial intelligence (AI) will also be identified.
subject: Articles
  topic: section
subject: happiness
  topic: keywords
subject: philosophy
  topic: keywords
subject: literature
  topic: keywords
subject: artificial intelligence
  topic: keywords
subject: Stanisław Lem
  topic: keywords
subject: the Contemplator (Kobyszczę)
  topic: keywords
creator: Tadeusz Sierotowicz
creator: Tomasz Sierotowicz
rights: Prawa autorskie (c) 2024 © 2024 Authors. This is an open access publication, which can be used, distributed and reproduced in any medium according to the Creative Commons CC-BY 4.0 License https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2025-03-21
publication date: 2025-03-21
starting page: 93
ending page: 113
doi: 10.7494/human.2024.23.2.6328

Kultura wellbeing… w kuchni. Refleksja o jedzeniu w kontekście pojęcia dobrostanu (wellbeing)
type: item
description: Celem artykułu jest pokazanie, że nawiązanie do pojęcia dobrostanu w szerokim rozumieniu (nie tylko w aspekcie zdrowia fizycznego, ale również w sensie emocjonalnym czy społecznym) wykorzystuje się w reklamach żywności, aby zachęcić konsumentów do nabywania produktów spożywczych. Samo odwoływanie się do idei dobrostanu w reklamie żywności nie oznacza jednak budowania „pozytywnej kultury żywieniowej”, to znaczy takiej, która wspiera zdrowe nawyki żywieniowe (Mingay et al., 2021), ponieważ takie nawiązania można znaleźć również w reklamach słodyczy czy jedzenia typu fast food. Jednym z zastosowanych w artykule odniesień teoretycznych jest koncepcja food for wellbeing (Block et al., 2011), która stanowi uzupełnienie popularnej dotychczas koncepcji food for health.
subject: Articles
  topic: section
subject: marketing, jedzenie, wellbeing, reklama, food for wellbeing
  topic: keywords
creator: Agnieszka Maj
rights: Prawa autorskie (c) 2024 © Wydawnictwa AGH, Kraków 2024, Creative Commons CC-BY 4.0 License https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2024-06-30
publication date: 2024-06-30
starting page: 25
ending page: 35
doi: 10.7494/human.2024.23.1.6331

„Ale dlaczego dwaj do ciebie mówią »kochanie«?”. Konsensualna niemonogamia w Polsce w perspektywie antropologicznej
type: item
description: Artykuł podejmuje temat konsensualnej niemonogamii jako nowego dla antropologii obszaru badań nad intymnymi związkami w czasach ponowoczesności. Tematyka ta jest obecnie zdominowana przede wszystkim przez psychologię i socjologię. Podejście antropologiczne oparte na badaniach etnograficznych może pozwolić na lepsze zrozumienie tego zjawiska. Etnografia umożliwia ujęcie zróżnicowanych strategii i praktyk podejmowanych przez ludzi żyjących w sposób niemonogamiczny. Podejście antropologiczne, które z założenia stawia w centrum indywidualne doświadczenie ludzkie osadzone w kontekście kulturowym, ma szansę poszerzyć rozumienie pojęć takich jak zazdrość, związek/przyjaźń czy rodzina. Autorka, analizując rozwój między innymi określeń: niemonogamia, poligamia czy rodzina monogamiczna, przygląda się nurtom początków antropologii, a następnie krytycznie czyta je w odniesieniu do dzisiejszego świata społecznego oraz własnych badań terenowych prowadzonych w Polsce wśród kobiet żyjących we współczesnych związkach konsensualnie niemonogamicznych.
subject: Articles
  topic: section
subject: etnografia, rodzina, zazdrość, konsensualna niemonogamia, ponowoczesność, poliamoria, związek/przyjaźń
  topic: keywords
creator: Antonina Stasińska
rights: Prawa autorskie (c) 2024 © Wydawnictwa AGH, Kraków 2024, Creative Commons CC-BY 4.0 License https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2024-06-30
publication date: 2024-06-30
starting page: 73
ending page: 90
doi: 10.7494/human.2024.23.1.6330

Weight-related photos on the Instagram and female wellbeing – an eye-tracking approach
type: item
description: Niniejsze badanie wykorzystuje przykład Instagrama do analizy roli eye trackingu w wykrywaniu uprzedzeń nad wizerunkiem ciała. Podejście łączące metodę eye tracking z kwestionariuszem, posłużyło wysnuciu hipotezy o częściowej rozbieżności między deklaracjami a faktycznymi wzorcami oglądania zdjęć. Wprowadzone skale psychometryczne oceniające dobrostan psychiczny respondentek, wskazały na relacje wyłącznie z zmiennymi pomiarowymi eye trackingu, pomijając ich deklaracje odnośnie preferowanych treści. Wyniki te dostarczyły świeżych spostrzeżeń dotyczących strategii unikania i koncentrowania uwagi na subiektywnie nieatrakcyjnych obszarach ciała podczas oglądania bardzo smukłych sylwetek. Eksploracyjna natura badania wskazała także na możliwe niższe poczucie własnej wartości u uczestniczek internalizujących społeczne ideały piękna. Sugeruję, że treści związane z wagą na Instagramie mogą wpływać na ich dobrostan psychiczny, przy jednoczesnym ujawnieniu uprzedzeń w postrzeganiu ciała za pomocą pomiaru śledzącego wzrok. Niniejsza praca może dostarczyć materiału dla dalszych badań nad wizerunkiem ciała, dobrostanem psychicznym i wpływem jaki wywierają na niego media społecznościowe.
subject: Articles
  topic: section
subject: well-being, women studies, body image, social media, Instagram
  topic: keywords
creator: Marta Jabłońska
rights: Prawa autorskie (c) 2024
date: 2024-06-30
publication date: 2024-06-30
starting page: 37
ending page: 70
doi: 10.7494/human.2024.23.1.6324

Fitspiration – zdrowy tryb życia czy fit obsesja? Przegląd literatury i badań
type: item
description: We współczesnym świecie media społecznościowe odgrywają istotną rolę w kształtowaniu stylu życia jednostek. Kobiety oceniane są głównie ze względu na swój wizerunek i starają się sprostać zmieniającym się normom piękna. Nadmierne dyscyplinowanie kobiecych ciał doprowadziło do sytuacji, w której zaburzenia odżywiania zostały uznane za chorobę cywilizacyjną (Wojnarska, 2019). Celem artykułu jest przedstawienie głównych wniosków z badań medialnych przekazów dotyczących trendu fitspiration w latach 2016–2023. Autorka poddała analizie recenzowane artykuły naukowe w języku angielskim, korzystając z baz ScienceDirect, EBSCO oraz Google Scholar. Na ich podstawie można wnioskować, że fitspiration jest rozwijającym się, niebezpiecznym trendem cyfrowym. Pomimo jego prozdrowotnych cech większość badań wskazuje na negatywny aspekt powiązany z niezadowoleniem z ciała oraz niekorzystnymi zachowaniami żywieniowymi młodych kobiet. Uznano również, że obrazy fit sylwetek wywierają na kobiety silną presję. Co więcej, stwierdzono, że proces samoizolacji spowodowanej pandemią zwiększył popularność social mediów promujących negatywne treści fitspiration (Cataldo et al., 2022).
subject: Articles
  topic: section
subject: obraz ciała, media społecznościowe, zdrowy styl życia, fitspiration, ideał kobiecego ciała
  topic: keywords
creator: Karolina Kierońska-Olszewska
rights: Prawa autorskie (c) 2024 © Wydawnictwa AGH, Kraków 2024, Creative Commons CC-BY 4.0 License https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2024-06-30
publication date: 2024-06-30
starting page: 7
ending page: 23
doi: 10.7494/human.2024.23.1.6320

Mitologizacje słowiańszczyzny w twórczości polskiego działacza na śląsku cieszyńskim Pawła Stalmacha (1824–1891)
type: item
description: Głównym celem artykułu jest analiza i interpretacja Cieszymira i Ksiąg Rodu Słowiańskiego, dwóch tekstów autorstwa Pawła Stalmacha (1824–1891), polskiego działacza narodowego na Śląsku Cieszyńskim. Stalmach, korzystając z zebranych danych, przekazów i legend, przedstawia zmitologizowaną kulturę i religię Słowian, a także historię Cieszyna i Śląska Cieszyńskiego. Refleksja zawarta w artykule dotyczy również roli, jaką Cieszymir i Księgi Rodu Słowiańskiego odegrały w społeczno-politycznej działalności autora. Analiza została przeprowadzona na podstawie narratywistycznych koncepcji Haydena White’a i Franka Ankersmita oraz zdefiniowanych przez Jerzego Topolskiego mechanizmów mitologizacji (uniwersalizację, mistyfikację, deifikację czy gloryfikację, stereotypizację i profetyzację). Przedstawiony przez Stalmacha obraz przeszłości zawiera niemal wszystkie wyróżnione mechanizmy mitologizacji. Zarówno z Cieszymira, jak i z Ksiąg Rodu Słowiańskiego wyłania się niezwykle pozytywny obraz Słowian. Teksty stanowiły element działalności społeczno-politycznej Stalmacha, zmierzającej ku tworzeniu lokalnej polskiej wspólnoty na Śląsku Cieszyńskim.
subject: Articles
  topic: section
subject: Cieszyn, mitologizacja, Śląsk Cieszyński, Paweł Stalmach, Słowiańszczyzna
  topic: keywords
creator: Alicja Głębocka
rights: Prawa autorskie (c) 2024 © Wydawnictwa AGH, Kraków 2024, Creative Commons CC-BY 4.0 License https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
date: 2024-06-30
publication date: 2024-06-30
starting page: 105
ending page: 129
doi: 10.7494/human.2024.23.1.6313